In maatschappelijke en politieke discussies worden woorden als “radicaal” en “extreem” vaak door elkaar gebruikt. Toch betekenen ze niet hetzelfde.
HEVtig probeert daarom niet naar politieke labels te kijken, wel naar gedrag, retoriek, uitgangspunten en maatschappelijke gevolgen.
Radicale ideeën zijn niet automatisch gevaarlijk. Veel maatschappelijke veranderingen begonnen ooit als radicale ideeën. Denk aan vrouwenkiesrecht, arbeidsrechten of de afschaffing van slavernij.
Radicale politiek is iets anders.
Een politieke stroming wordt radicaal wanneer zij zich actief afzet tegen de democratische rechtsorde van een samenleving. Wanneer democratische instituties niet langer worden gezien als fundament van een samenleving, wel als obstakel dat moet worden aangevallen of ondermijnd.
Dat kan zichtbaar worden in:
- het ondermijnen van onafhankelijke rechtspraak
- het structureel aanvallen van journalistiek en media
- het verdacht maken van wetenschap en kennisinstituten
- het creëren van wantrouwen richting verkiezingen of democratische processen
- het afzetten tegen grondrechten of rechtsbescherming
- het bewust aanwakkeren van maatschappelijke ontwrichting
- het gebruiken van democratische macht om democratische tegenmacht af te breken
Radicale politiek maakt gebruik van democratische middelen, terwijl tegelijkertijd het vertrouwen in diezelfde democratie langzaam kan worden uitgehold.
Extremisme gaat verder.
Extreemrechtse of extreemlinkse politiek draait niet alleen om verzet tegen de bestaande orde, wel ook om uitsluiting. Het is een manier van denken waarin rechten, veiligheid, vrijheid of menselijke waardigheid niet meer voor iedereen gelden, wel vooral voor de “eigen groep”.
Daarbij worden mensen uitgesloten op basis van bijvoorbeeld:
- afkomst
- geloof
- huidskleur
- cultuur
- seksuele gerichtheid
- identiteit
- politieke overtuiging
Extremistische politiek verdeelt mensen in groepen die wel of niet volledig zouden mogen meedoen binnen de samenleving.
HEVtig kijkt daarom niet alleen naar woorden of partijlabels, wel naar de vraag wat ideeën uiteindelijk betekenen voor democratie, rechtsbescherming, menselijke gelijkwaardigheid en maatschappelijke veiligheid.
Niet iedere harde mening is radicaal.
Niet iedere stevige politieke uitspraak is extreem.
De grens wordt zichtbaar wanneer democratische waarden, menselijke gelijkwaardigheid en feitelijkheid structureel onder druk komen te staan.